Kto płaci na dziecko w rodzinie zastępczej?
Za utrzymanie dziecka w rodzinie zastępczej najpierw płaci państwo, wypłacając rodzinie zastępczej świadczenia ze środków publicznych. Rodzice biologiczni mogą jednak zostać obciążeni miesięczną opłatą za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Opłatę ustala starosta, a rodzic wpłaca ją do starostwa lub właściwego powiatowego centrum pomocy rodzinie, nie bezpośrednio rodzinie zastępczej.
Kto finansuje pobyt dziecka w rodzinie zastępczej?
Mechanizm finansowania składa się z dwóch odrębnych elementów. Rodzina zastępcza otrzymuje świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Jest ono przyznawane przez właściwy organ powiatu na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Jednocześnie rodzice biologiczni mają ustawowy obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Nie jest to przelew na rzecz babci, dziadka ani innej osoby prowadzącej rodzinę zastępczą. Opłatę ustala w drodze decyzji administracyjnej starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go w pieczy.
Świadczenie dla rodziny zastępczej a opłata rodziców
Obie płatności są ze sobą powiązane, ale mają inny charakter. Świadczenie służy finansowaniu bieżącego utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Opłata rodziców jest natomiast należnością publicznoprawną ustalaną przez starostę.
| Strona | Działanie | Cel | Podstawa prawna |
|---|---|---|---|
| Powiat lub starosta | Wypłata świadczenia rodzinie zastępczej | Pokrycie kosztów utrzymania dziecka | Art. 80 ustawy |
| Rodzice biologiczni | Opłata za pobyt dziecka | Partycypacja w kosztach pieczy zastępczej | Art. 193 ustawy |
| Starostwo lub PCPR | Przyjęcie opłaty i prowadzenie sprawy | Ustalenie oraz pobór należności | Decyzja starosty |
Wysokość opłaty za pobyt dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej odpowiada co do zasady przyznanym świadczeniom i dodatkom, o których mowa w ustawie. Konkretna kwota zależy więc między innymi od rodzaju rodziny zastępczej, przyznanych dodatków oraz treści decyzji administracyjnej. Kwoty świadczeń mogą być zmieniane w związku z waloryzacją, dlatego nie należy opierać rozliczenia wyłącznie na starszych zestawieniach lub informacjach znalezionych w internecie.
Na jakich zasadach rodzice biologiczni ponoszą opłatę?
Rodzice odpowiadają za opłatę solidarnie. Oznacza to, że organ może żądać zapłaty całej należności od obojga rodziców łącznie albo od jednego z nich. Nie musi dzielić długu po połowie. Późniejsze rozliczenia między rodzicami są odrębną kwestią.
Obowiązek może dotyczyć także rodzica, który ma ograniczoną, zawieszoną albo odebraną władzę rodzicielską. Sama utrata władzy rodzicielskiej nie usuwa automatycznie obowiązku finansowego wynikającego z ustawy.
Najważniejsze zasady dotyczące opłaty są następujące:
- Opłata jest naliczana za okres pobytu dziecka w pieczy zastępczej.
- Nie pobiera się jej za okres, w którym dziecko przebywa u rodziców.
- Rodzice odpowiadają za należność solidarnie, więc organ może dochodzić całej kwoty od jednego z nich.
- Opłata nie jest przekazywana bezpośrednio rodzinie zastępczej, lecz trafia do właściwego powiatu.
- Rodzice dziecka pozostawionego bezpośrednio po urodzeniu są objęci szczególną regulacją dotyczącą nieustalania tej opłaty.
Alimenty i opłata za pobyt w pieczy zastępczej to dwa różne obowiązki. Płacenie alimentów nie zwalnia automatycznie z opłaty ustalonej przez starostę. Warto jednak wykazać alimenty w postępowaniu, ponieważ mogą mieć znaczenie przy ocenie sytuacji dochodowej i przy rozpatrywaniu wniosku o ulgę.
Jak uzyskać umorzenie albo raty?
Szczegółowe zasady ulg określa uchwała rady powiatu. Dlatego warunki umorzenia, odroczenia terminu płatności, rozłożenia należności na raty albo odstąpienia od ustalenia opłaty mogą różnić się w poszczególnych powiatach.
Postępowanie zwykle obejmuje następujące etapy:
- Decyzja starosty – organ ustala wysokość opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
- Wniosek o ulgę – rodzic może złożyć wniosek o umorzenie, raty, odroczenie płatności albo odstąpienie od ustalenia należności.
- Dokumenty – do wniosku należy dołączyć dowody potwierdzające sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną.
W praktyce pomocne mogą być:
- zaświadczenia o dochodach i decyzje dotyczące świadczeń,
- rachunki za mieszkanie, leczenie oraz inne stałe wydatki,
- potwierdzenia płacenia alimentów i innych zobowiązań,
- orzeczenia o niepełnosprawności, dokumenty z urzędu pracy lub informacje o zadłużeniu.
Dokumenty składa się do starosty, a w praktyce sprawę często prowadzi PCPR. Jeżeli rodzic nie zgadza się z decyzją, powinien sprawdzić pouczenie o terminie i sposobie odwołania. Znaczenie może mieć między innymi okres faktycznego pobytu dziecka, wysokość przyznanych świadczeń oraz zastosowana uchwała rady powiatu.
Najczęstsze pytania
- Czy rodzic zwraca pieniądze rodzinie zastępczej? Nie. Rodzic płaci opłatę ustaloną przez starostę na rachunek właściwego powiatu, a nie bezpośrednio rodzinie zastępczej.
- Czy alimenty zwalniają z opłaty? Nie automatycznie. Alimenty są świadczeniem na rzecz dziecka, a opłata dotyczy pobytu w pieczy zastępczej.
- Co jeśli dziecko wróci do domu? Powrót dziecka nie usuwa należności za wcześniejszy okres pobytu. Może jednak uzasadniać wniosek o umorzenie, odstąpienie od opłaty albo rozłożenie jej na raty.
- Co grozi za niepłacenie? Zaległość może być dochodzona w egzekucji administracyjnej, a odsetki mogą powiększać kwotę należności. Dłuższa zaległość może również zostać przekazana do biura informacji gospodarczej.
Najważniejsze rozróżnienie jest więc proste: rodzina zastępcza otrzymuje publiczne świadczenie na utrzymanie dziecka, natomiast rodzic biologiczny może płacić ustaloną przez starostę opłatę za pobyt dziecka w pieczy. O zastosowaniu ulgi decydują przepisy ustawy oraz uchwała właściwej rady powiatu.
